Stichting

De Brabantse Hoeders

Frits Speetjens


Frits Speetjens: veelzijdig als de Brabantse cultuur

Oud-burgemeester en amateur-archeoloog Frits Speetjens (1944) is een doortastende persoonlijk-heid met verrassende en frisse (‘Fritse’) ideeën. Een enthousiaste en enthousiasmerende man met hart voor cultureel erfgoed. Volgens insiders kan hij ook een kwajongen zijn en met de vuist op tafel slaan. Origineel en innovatief. Zo stond hij onder meer aan de wieg van Omroep Brabant, het Scryption, Monumenten Fonds Brabant, Museum Kruysenhuis, Het Brabants, Erfgoed Brabant en Cultuurfonds Brabantse Schutters-gilden. Ook nam hij met succes het initiatief voor twee bijzondere leerstoelen: ‘Cultuur in Brabant’ en ‘Diversiteit in Taal en Cultuur in Brabant’.

“Archeologie heeft altijd mijn belang-stelling gehad. In alle plaatsen waar ik gewerkt heb –  Tilburg, Den Dungen en Oirschot – heb ik opgravingen veroorzaakt. Als ik ergens kwam wonen, verdiepte ik me meteen in de archiefstukken, oude tekeningen, de bodemstructuur, straat- en veld-namen. En dan ging ik kijken. Vaak intuïtief. In Tilburg stuitte ik bij toeval op een heide-veld vol met vuur-stenen werk-tuigen uit de steentijd. Je realiseert je op dat moment dat daar echt mensen uit die tijd gewoond hebben. Ik lag zelfs in het schemerdonker op m’n buik de grond af te speuren. Uit angst dat de bulldozers de volgende dag alles overhoop zouden halen. In Den Dungen gebeurde hetzelfde. Daar vond ik restanten van een boerderij uit de ijzertijd en een grafheuvel uit de bronstijd. En in Oirschot trof ik binnen een kwartier op een bolle akker de restanten van – wat later bleek – een Romeins tempeltje aan! Fantastisch is dat! Zo komt het verleden echt tot leven.”

Cultuur waarderen “Hoe meer kennis je hebt over cultureel erfgoed, hoe meer je het gaat waarderen. Maar ook: hoe meer je de eigen cultuur gaat relativeren! Onze cultuur is een mengsel van vele culturen. Keltische, Romeinse, Karolingische, noem maar op. We mogen dus best trots zijn op onze eigen cultuur, maar we moeten niet eenkennig zijn of de tijd stil willen zetten. Nee, cultuur is in beweging! Er vinden voortdurend verschuivingen plaats. Allemaal spannend.”

Monumenten “Na mijn voorzitterschap van Brabants Heem ben ik voorzitter van de Monumentenwacht Noord-Brabant geworden. Dat is een organisatie die als geen ander de monumenten in Brabant kent. Driekwart van alle monumenten is hierbij aangesloten. De monumentenwachters inspecteren periodiek de bouwkundige staat van een monument en geven aan de eigenaar deskundig advies over onderhoud, restauratie, subsidies en veiligheid.

In 1998 hebben we het initiatief genomen tot de oprichting van het Monumenten Fonds Brabant. Deze organisatie houdt zich bezig met het strategisch aankopen, restaureren en beheren van monumenten. Voor deze monumenten zoekt het fonds een verantwoorde herbestemming. Zo proberen we te voorkomen dat cultureel erfgoed in Brabant verloren gaat.”

Leerstoelen “Met Brabants Heem heb ik het initiatief genomen voor een bijzondere leerstoel aan de Universiteit van Tilburg: ‘Cultuur in Brabant’. In m’n uppie ben ik naar de rector magnificus getogen om het idee voor te leggen. Als je iets wilt bereiken, moet je te veld. Peter Nissen was onze eerste leerstoelhouder en tegenwoordig is dat Arnoud-Jan Bijsterveld. Doel van de leerstoel is om de waarde van geschiedenis, volkscultuur en erfgoed voor de Brabantse samenleving te bestuderen en uit te dragen.

In 2002 heb ik met een paar mensen de stichting Het Brabants opgericht. Deze stichting maakt zich sterk voor het behoud van de Brabantse taal en wil de kennis hierover vergroten. Het Brabantse dialect wordt namelijk steeds minder gesproken. Naast een eigen tijdschrift en een eigen streek-taal--functionaris hebben we met ingang van 2009 ook een bijzondere leerstoel in Tilburg kunnen realiseren: ‘Diversiteit in Taal en Cultuur in Noord-Brabant’. Brabants als wetenschap dus. Zoiets kost ongelooflijk veel lobbywerk en duwen. Ik ben heel blij dat de provincie ook deze leerstoel wil financieren. Een nieuw takje van Brabantse wetenschap in Tilburg. Het is de bedoeling dat deze hoogleraar gaat samenwerken met die andere cultuurhistorische leerstoel, maar ook met Fontys en het Hoger Onderwijs Voor Ouderen.”

Museum Kruysenhuis “Ik heb zó veel passies, maar als ik er nog eentje mag noemen, dan is dat Museum Kruysenhuis in Oirschot. Eind 19de tot medio 20ste eeuw leefde in Oirschot een opmerkelijke kunstenaarsfamilie. Het waren vader Jan Kruysen en zijn kinderen Antoon en Maria. In november 1992 kwamen we met aantal verwoede Kruysenfans voor het eerst bijeen om te kijken hoe we hun werk aandacht en ‘onderdak’ konden geven. Een van de initiatiefnemers bood een ruimte aan in zijn voormalige meubel-toonzaal vlak bij de Markt in Oirschot. Daarmee ging onze droom in vervulling. Omdat we een particuliere stichting zijn en nog geen subsidie kregen, moesten we op zoek naar sponsoren en begunstigers. Dat lukte wonderwel en in 1996 is het museum geopend. Naast het verzamelen en exposeren van werk van de Kruysens, schenkt het Kruysenhuis aandacht aan tijdgenoten, leerlingen en hedendaagse kunstenaars. En niet te vergeten is er de jaarlijkse grote expositie van onze amateurartiesten uit Oirschot.”

Culturele activiteiten Frits Speetjens

  • medeoprichter en bestuurslid Het Scryption, Tilburg (1985-1995);
  • oprichter en voorzitter De Nederlandse Pianolavereniging (1975-1990);
  • oprichter en voorzitter De Athanasius Kircherstichting (1980-1992);
  • medeoprichter en secretaris stichting Omroep Brabant (1973-1980);
  • bestuurslid Nederlands Textielmuseum (1975-1980);
  • voorzitter stichting Brabants Heem (1981-1986);
  • oprichter Omroep Den Dungen (1982) en Omroep Oirschot (1991);
  • voorzitter Provinciale Archeologische Commissie (1982-2000);
  • medeoprichter en vicevoorzitter Oudheidkundig Museum Sint-Michielsgestel (1985-1995);
  • initiatiefnemer en bestuurslid Bijzondere Leerstoel Cultuur in Brabant (1986-heden);
  • voorzitter Vereniging Nederland-China (vnc), afdeling Zuid (1990-heden) en lid algemeen bestuur vnc Nederland;
  • oprichter en voorzitter Museum Kruysenhuis Oirschot (1993-1996) en oprichter/voorzitter Vrienden van Museum Kruysenhuis (1996-heden);
  • voorzitter Monumentenwacht Noord-Brabant (1993-2007), nu voorzitter Raad van Commissarissen;
  • oprichter en vicevoorzitter Monumenten Fonds Brabant (1998-2002);
  • oprichter archeologische werkgroep en lid Comité Kleinood Heemkundekring De Heerlijkheid Oirschot;
  • medeoprichter en secretaris Erfgoed Brabant (2002-heden);
  • oprichter en voorzitter Het Brabants (2002-heden);
  • initiatiefnemer en lid Raad van Toezicht Bijzondere Leerstoel ‘Diversiteit in Taal en Cultuur in Brabant’ (UvT);
  • voorzitter Toon Weijnenstichting (leerstoel Diversiteit in Taal en Cultuur in Brabant);
  • medeoprichter en voorzitter Cultuurfonds Brabantse Schuttersgilden (1995-heden);
  • voorzitter Monumentencommissie van de gemeenten Oirschot en Eersel;
  • lid Curatoria Bijzondere Leerstoelen ‘Nederlands in de wereld’ aan de ru Leiden en de vu Brussel;
  • bestuurslid Algemeen-Nederlands Verbond (anv);
  • voorzitter benefietkerstconcerten Sint-Pieter Oirschot.

In 2005 werd hij benoemd tot ridder in de Orde van Oranje Nassau.